Begeleide leernetwerken laten de nieuwe kerndoelen landen

Voor schoolleider Roland van der Kaaij is dat precies waar onderwijsvernieuwing over gaat. Zijn vo-school biedt onderwijs aan leerlingen met een advies voor vmbo-t, praktische mavo met een praktijkgericht programma, kader of basis. De school werkt met aandacht voor vakmanschap, gelijke kansen en ontwikkeling op maat. Ook investeert het Spaarne College al langer gericht in de basisvaardigheden. “Voor mij gaat het niet om nieuwe plannen of papieren kaders. Het gaat om wat er in de klas gebeurt. Wat doet een docent, wat vraagt dat van leerlingen en wat levert het hen uiteindelijk op?”

Ondersteuning bij implementatie

De komende jaren worden de nieuwe kerndoelen gefaseerd ingevoerd. Voor scholen betekent dat nieuwe doelen verkennen, bepalen wat er moet gebeuren en welke aanpassingen nodig zijn in het onderwijsaanbod. Hoe breng je samenhang aan tussen de leergebieden? Hoe zorg je dat vernieuwing onderdeel wordt van het onderwijs? Vanuit het Masterplan basisvaardigheden ondersteunt het ministerie van OCW, in samenwerking met SLO en andere partijen, scholen daarbij met informatie en verschillende vormen van begeleiding. Een daarvan is het begeleide leernetwerk, waaraan Roland met zijn school deelneemt: “Je stapt dan echt even uit je eigen bubbel. Je komt op andere scholen, ziet andere doelgroepen en andere manieren van werken. Dat zet je aan het denken en houdt je scherp.”

Leren van scholen die anders zijn dan jij

Deelnemers aan het begeleide leernetwerk gebruiken de nieuwe kerndoelen als basis om naar hun onderwijs te kijken. Samen verkennen ze bijvoorbeeld hoe keuzes in instructie, taalgebruik en didactiek bijdragen aan de (ontwikkeling van) basisvaardigheden, die ook terugkomen in andere leergebieden. Zo ondersteunt het begeleide leernetwerk scholen bij het laten landen van de nieuwe kerndoelen.

“Van het bezoek aan een lyceum nam ik mee hoe zij leerlingen theoretisch uitdagen”, legt Roland uit. “En tijdens een bezoek aan een praktijkschool zag ik hoe zij instructies ontwikkelen voor leerlingen met verschillende ondersteuningsbehoeften.” Een inzicht dat hem bijbleef, ging over taal. “Wat mij opviel, was hoe nieuwe woorden in het praktijkonderwijs visueel werden gemaakt. Leerlingen worden stap voor stap meegenomen met beelden, tekeningen en herhaling. Dat kan gebruikt worden voor taalontwikkeling in alle vakken en dat sluit aan bij wat de nieuwe kerndoelen vragen.”

Van inspiratie naar actie in de school

De inzichten uit het begeleide leernetwerk vormden de aanleiding voor het organiseren van een schoolbrede professionaliseringsdag op het Spaarne College. Deze dag stond volledig in het teken van taal. Er werden inspirerende workshops georganiseerd over taalgericht vakonderwijs, taalontwikkelingsstoornis, meertaligheid en gesproken taal.

“Wat heel sterk werkte”, vertelt Roland, “was dat één van de workshops werd gegeven door twee collega’s uit het praktijkonderwijs. Zij lieten zien hoe zij, vanuit de nieuwe kerndoelen, hun lesinstructie aanpassen voor leerlingen die taal niet vanzelf oppikken. Dit voorbeeld maakte het voor docenten meteen heel concreet voor hun eigen lespraktijk.” Sindsdien wordt er schoolbreed anders gekeken naar lesinstructie voor taal. In lijn met de nieuwe kerndoelen is er in de instructies nu meer aandacht voor woordenschat en worden lastige begrippen expliciet gemaakt.

Vernieuwing borgen doe je samen

Op het Spaarne College is onderwijsvernieuwing geen losstaand traject. Nieuwe inzichten worden opgenomen in sectieplannen en vakwerkplannen. Taal- en rekencoördinatoren spelen daarbij een belangrijke rol en schoolleiders zijn actief betrokken bij de secties.

“We stellen steeds dezelfde vragen. Wat haal je hieruit? Wat is je volgende stap? En hoe zorg je dat dit geen eenmalige actie blijft, maar structureel onderdeel wordt van je onderwijs?” Die manier van werken sluit aan bij wat de nieuwe kerndoelen vragen: meer samenhang, meer afstemming en een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de basisvaardigheden, over vakken heen.

Tips voor scholen

Wat Roland andere scholen wil meegeven? “Stap ontwikkelingsgericht in een begeleid leernetwerk. Durf te laten zien waar je trots op bent, maar ook waar je nog iets te leren hebt.” Hij benadrukt dat deelname aan een begeleid leernetwerk tijd kost. “Je bent even uit je school, dat klopt. Maar het levert je inzichten op die je anders niet had gehad.”

Volgens hem zit de kracht in het leren van scholen die anders zijn dan jouw school. “Op die manier word je gedwongen opnieuw naar je eigen manier van lesgeven te kijken. Past dit bij ons? Wat nemen we mee? En wat laten we liggen? Ook dat laatste is een bewuste keuze.” 

Floris Steinhart, Onderwijscoördinator OCW

“Begeleide leernetwerken bieden scholen ruimte om samen te leren en gericht te werken aan de vertaling van de nieuwe kerndoelen naar een schooleigen curriculum. Schoolleiders onderzoeken in zo’n netwerk met elkaar hoe zij de basisvaardigheden kunnen versterken, met oog voor samenhang tussen visie, onderwijspraktijk en professionele ontwikkeling.”

Voor schoolleiders die samen met collega’s willen bouwen aan een samenhangend en toekomstgericht curriculum, vormen de begeleide leernetwerken in 2026/2027 een inspiratievolle ondersteuning.

Dit artikel is verschenen op de website van PrimaOnderwijs