Op VSO Park Neerbosch in Nijmegen vormt burgerschap de basis van hun onderwijs. Leraren leren hun leerlingen kritisch na te denken over wie zij zijn en waar zij voor staan. Vanuit de visie op betekenisvol onderwijs ontwikkelde de school een eigen aanpak om de vooruitgang van de leerlingen op burgerschap te meten. Ze doen dit aan de hand van het formuleren van leerdoelen van een leerling op het gebied van weten, willen, kunnen en zijn. Hun tip voor andere scholen: vertraag en kijk eerst naar wat er al binnen de school aanwezig is en bouw daarop verder.
Burgerschap zit eigenlijk in onze manier van doen... en wie wij zijn. En niet gekoppeld aan een vak of een gebied, maar zit in hoe wij met kinderen omgaan, hoe wij de kinderen graag willen voorbereiden op... hun rol in de samenleving.
Onze visie is: dat wij voor alle leerlingen... betekenisvol onderwijs willen geven. Sterk onderwijs, waarmee zij een goede plek... in de samenleving krijgen uiteindelijk. En daarmee zit het in alle werkwijzen van het personeel, maar ook de cultuur van de school, het lesaanbod dat wij doen, de manier waarop we ze kritisch leren omgaan met... allerlei zaken, met bronnen, met hun eigen mening. Hoe verwoord je dat? Hoe werk je samen? Wie ben ik? Waar sta ik voor? Hoe breng ik dat op een goede manier over op anderen?
Burgerschap kent een onderscheid in kennis, vaardigheden, waarvan je wil dat die uiteindelijk tot een bepaalde houding leiden. Daar heeft deze school niet alleen heel erg de aandacht voor, ze zijn ook een van de scholen die daar een methodiek voor ontwikkeld hebben: om daarop te kunnen evalueren.
We zijn een school voor voortgezet speciaal onderwijs. We hebben leerlingen met allerlei ondersteuningsbehoeften... die het reguliere onderwijs overstijgen. En dat kan van alles en nog wat zijn. Wat we bijvoorbeeld wel eens terugkrijgen is... dat ze goed kunnen samenwerken.
De eerste stappen richting het verbeteren van burgerschap... was dat we met een docent zijn gaan praten... die heel bevlogen is op dat onderwerp... van goh, wil je daar iets in betekenen? Ik heb die taak opgepakt en ik heb gewoon de methodiek... vanuit het mbo heb ik overgenomen. En daar heb ik een vertaalslag aan gegeven voor onze specifieke leerlingen hier.
Burgerschap begint naar mijn idee met... dat je eerst goed zicht moet hebben op wie je zelf bent... en dat je daarna een vertaling kunt maken van jezelf binnen een groep... of binnen het grote geheel van de samenleving.
Vanuit onderzoek is er bekend dat burgerschapsonderwijs het beste werkt... wanneer je zo dicht mogelijk bij de eigen context blijft. Dat wil dus zeggen dat je je leerlingenpopulatie goed in beeld hebt, dat je oog hebt voor de plek waar de school staat... en dat je helder hebt hoe kinderen de school gaan... verlaten wanneer ze klaar zijn met hun loopbaan binnen jouw school.
Als burgerschapsdocent wil je natuurlijk dat je een... kritische leerling krijgt. Een leerling die goed voorbereid is op de maatschappij. Momenteel zitten we met de lessen kritisch burgerschap, waarin we kijken naar... met name sociale media en hoe die sociale media invloed heeft op de leerlingen. Dus je moet heel veel rechtzetten. Ik doe dat heel vaak door direct vraag te stellen. Hoe doe je dat? Hoe gaat het? Hoe kan het anders? Maar ik geef ook heel veel theoretische input, waarmee ze iets kunnen doen, waarmee ze snappen... wat een argument is, wat meningen zijn, dat ze kunnen verschillen van elkaar... en dat je respect moet hebben voor een andere mening.
Het gaat eigenlijk over vier deelgebieden die wij in kaart brengen. Middels een praatplaat en deze met ouders bespreken van... op deze vier gebieden maak jij een volledig mens... en het is belangrijk dat je je hier dus op gaat ontwikkelen. Dan maak je samen doelen. We gebruiken voor de monitoren een zogenaamde radar. En die radar, die heeft eigenlijk vier aspecten: dat is weten, willen, kunnen en zijn. En dat is eigenlijk een beetje onze vertaling... van de toepassing van kennis, maar ook juist... de vaardigheden en de houding die belangrijk zijn.
Ik zie dus echt wel de leerlingen veranderen... ten opzichte van hoe ik begonnen ben als docent. Ik hoop voor de toekomst van burgerschap... dat... we heel veel meer kunnen met de kerndoelen. En dat we die kunnen gebruiken bij het ontwikkelen van een goed curriculum... om burgerschap goed neer te zetten in de school. En die kerndoelen, die kunnen nu juist net tot dat extra stukje houvast dienen... voor het hoe-stukje: hoe je je burgerschapsonderwijs wilt invullen en wilt vormgeven.
Een goede tip voor scholen die met hun burgerschapsonderwijs beginnen... of misschien al een heel eind op weg zijn, is eigenlijk altijd om te vertragen. En om te analyseren wat er al is. Dus, ga niet meteen in de actiestand. Ga niet meteen van alles opzetten, maar kijk... eerst naar wat er allemaal al binnen de school is. Na de inventarisatie van alles wat er al is, zou een vervolgstap kunnen zijn... om het Expertisepunt Burgerschap te kunnen benaderen.